ناصر خسرو

مقدمه 11

جامع الحكمتين ( فارسى )

كنيهء وى جز در يك مورد يعنى ترجمهء تتمهء صوان الحكمه - كه « ابو الهيثم » آورده - همه جا ابو الهيثم است « 1 » . در نسخهء كتابخانهء بشير آغا وى بنام « حكيم ابو علىّ بن الهيثم » ياد شده « 2 » ، و در فهرست صفحهء اول مجموعهء رسايل فارسى ابن سينا ( بنشانى 1452 حميديّه ) متعلّق بكتابخانهء مراد ملّا نيز نام صاحب قصيده « ابن هيثم » نوشته شده « 3 » و پيداست كه « ابو الهيثم » صاحب قصيده را با « حكيم ابو علىّ بن الهيثم معروف ببطلميوس الثّانى « 4 » » خلط كرده‌اند . در باب نسبت او نيز اختلاف است . در متن تتمّهء صوان الحكمه چاپ لاهور و نسخهء كتابخانهء بشير آغا « البوزجانى » ، در نسخهء برلين « الجورجانى » و در جامع الحكمتين مكرّر « الجرجانى » « 5 » آمده است « 6 » . آقاى مجتبى مينوى كه متن قصيده را با مقدّمه‌ئى در مجلّهء يادگار سال دوم شمارهء هشتم ( صفحهء 9 - 21 ) منتشر كرده‌اند نسبت « الجرجانى » را پذيرفته « 7 » و او را « از اهل گرگان » دانسته‌اند « 8 » . آقاى عبّاس اقبال در ديباچه‌ئى كه بر مقالهء آقاى مينوى در همان شمارهء مجلّهء يادگار نوشته‌اند ، باستناد قول بيهقى در تتمهء صوان الحكمه « 9 » اظهار نظر كرده‌اند « 10 » : « چنان كه ملاحظه ميفرمائيد بيهقى او را « بوزجانى » نوشته ، در صورتى كه در نسخهء جامع الحكمتين ايا صوفيا اين نسبت « جرجانى » است . چون نسخهء ايا صوفيا غلط بسيار دارد محتمل است كه ناسخ ندانسته بوزجانى را بجرجانى تحريف كرده باشد . » آقاى مينوى در شمارهء دهم همان سال مجلّهء يادگار ، پس از نقل قول آقاى اقبال ، نوشته‌اند « 11 » : « اوّلا ما از كجا ميدانيم كه بيهقى « بوزجانى » نوشته بوده است ؟ فقط ميتوانيم بگوئيم كه در تتمهء صوان الحكمه چاپ لاهور اين ابو الهيثم را

--> ( 1 ) رك : جامع الحكمتين ص 17 ، 19 ، 217 ، 238 و غيره ( رك : فهرست نامها ) و رك : عبارت منقول از تتمهء صوان الحكمة در فوق و نيز در مقدمهء شرح قصيدهء ابو الهيثم توسط شاگرد وى كه ازين پس بيايد . ( 2 ) دكتر صديقى . مجلهء يغما . سال چهارم ص 178 . ( 3 ) ايضا ص 177 . ( 4 ) تتمهء صوان الحكمه چاپ لاهور ص 77 ببعد . ( 5 ) تتمهء صوان الحكمه چاپ لاهور ص 77 ببعد . ( 6 ) رك : تتمهء صوان الحكمة ايضا ص 132 متن و حاشيه ، و رك : ص ( 10 ) همين مقدمه ح 5 . ( 7 ) مجلهء يادگار سال دوم شمارهء هشتم ص 12 . ( 8 ) ايضا ص 10 . ( 9 ) كه پيشتر نقل شد . ( 10 ) مجلهء يادگار ايضا ص 9 . ( 11 ) مجلهء يادگار ايضا شمارهء دهم ص 75 .